اگر شما یا فرزندتان به تازگی از دندانپزشکی برگشته‌اید و دندانپزشک از پالپوتومی یا پالپکتومی صحبت کرده، طبیعی است که بخواهید بدانید این دو روش دقیقا چه تفاوتی با هم دارند و چرا یکی از آن ها برای درمان پیشنهاد شده است. تفاوت پالپوتومی و پالپکتومی به میزان پالپ برداشته شده و وضعیت بافت داخل دندان مربوط میشود. در این مقاله هر دو روش را به زبان ساده و دقیق بررسی می‌‌کنیم تا با کاربرد، مراحل و تفاوت های آنها آشنا شوید و بدانید چرا ممکن است که دندانپزشکی اطفال یکی از روش های درمانی را برای کودک انتخاب کند.
پالپ دندان چیست؟ و این دو درمان برای چه انجام میشود؟
پالپ بافت نرم و زنده ای است که در بخش داخلی دندان قرار دارد و شامل عصب، رگ های خونی و بافت همبند میشود. این بخش در دوران شکل گیری دندان نقش مهمی در رشد و تغذیه آن دارد و به دندان کمک میکند که نسبت به محرک های مثل درد و تغییرات دما واکنش نشان دهد. وقتی پوسیدگی دندان عمیق میشود یا در اثر ضربه، آسیب می‌بیند، این بخش درگیر شده و ممکن است پالپ دچار التهاب یا عفونت شود و کودک درد، حساسیت یا حتی تورم و آبسه داشته باشد.
در این شرایط همیشه لازم نیست دندان کشیده شود. اگر بتوان دندان را حفظ کرد، دندانپزشک با توجه به وضعیت پالپ و شرایط دندان ممکن است که یکی از روش های درمان پالپ را انتخاب کند. در پالپوتومی بخش آسیب دیده پالپ برداشته میشود؛ اما در پالپکتومی پالپ تاج و ریشه به طور کامل خارج و کانال ها درمان می‌شوند. هدف هر دو روش کنترل آسیب و حفظ دندان تا زمان مناسب است.
همچنین بخوانید: بهترین زمان برای اولین ویزیت دندانپزشکی کودک
پالپوتومی چیست؟
پالپوتومی روشی برای درمان پالپ آسیب دیده است که در آن بخش تاجی پالپ، یعنی قسمت داخل تاج دندان و بالای ناحیه ریشه خارج میشود و پالپ موجود در کانال های ریشه تا زمانی که سالم و مناسب است، حفظ شده و دست نخورده باقی می‌ماند. پس از برداشتن قسمت آسیب دیده دندان درمان و ترمیم میشود تا بتواند عملکرد طبیعی خود را حفظ کند.
1. مراحل انجام پالپوتومی
پالپوتومی معمولا طی چند مرحله انجام میشود و هدف اصلی آن در مان ریشه دندان کودک با برداشتن پالپ آسیب دیده در قسمت تاجی و حفظ بخش سالم پالپ در ریشه است. این مراحل شامل موارد زیر می‌شوند:
- بی حسی موضعی: ابتدا دندان و اطراف آن بی حس میشود تا کودک در طول درمان احساس درد نداشته باشد.
- برداشتن پالپ آسیب دیده: دندانپزشک قسمت آسیب دیده پالپ در بخش تاجی دندان را خارج میکند.
- محافظت از پالپ باقی مانده: پس از کنترل ناحیه، ماده مناسب روی پالپ باقی مانده قرار می‌گیرد تا از آن محافظت شود.
- پرکردن و ترمیم دندان: در پایان فضای ایجاد شده پر و دندان با ترمیم مناسب بسته میشود تا دوباره در معرض آسیب قرار نگیرد.
2. پالپوتومی چه زمانی توصیه میشود؟
پالپوتومی زمانی مطرح میشود که آسیب یا التهاب پالپ به قسمت تاجی دندان محدود باشد و پالپ موجود در ریشه همچنان سالم و زنده باقی مانده باشد. در این شرایط معمولا نشانه هایی مانند آبسه یا درد خود به خودی وجود ندارد و در بررسی رادیوگرافی نیز تحلیل استخوان اطراف ریشه دیده نمیشود. این روش در دندان های شیری مخصوصا دندان های آسیاب کاربرد زیادی دارد و هدف آن حفظ قسمت سالم پالپ و نگه داشتن دندان تا زمان طبیعی افتادن آن است. اما وقتی پالپوتومی برای درمان آسیب کافی نباشد، دندانپزشک روش دیگری به نام پالپکتومی را پیشنهاد می‌دهد.
پالپکتومی چیست؟
گاهی آسیب پالپ به قسمت تاجی محدود نمی‌‌ماند و به بخش های ریشه هم می‌‌رسد. در این شرایط ممکن است پالپکتومی به کار برود. پالپکتومی روشی است که در آن تمام پالپ دندان شامل بخش تاجی و بخش موجود در ریشه و کانال های آن خارج میشود.
سپس کانال ها پاکسازی و آماده سازی شده و با ماده مناسب پرمی‌شوند. این درمان با هدف حفظ دندان و جلوگیری از گسترش عفونت انجام میشود و در دندان های شیری نوعی درمان ریشه است و می‌توان گفت عصب کشی دندان ریشه است اما با عصب کشی دندان دائمی فرق دارد.
1. مراحل انجام پالپکتومی
پالپکتومی زمانی انجام میشود که پالپ دندان به طور گسترده آسیب دیده یا عفونی شده و دیگر امکان حفظ آن وجود ندارد. در ادامه با مقایسه مراحل هر دو روش، با تفاوت پالپوتومی و پالپکتومی بیشتر آشنا می‌‌شویم. پالپکتومی معمولا در چند مرحله انجام میشود که عبارت اند از:
- بی حسی موضعی: دندان و بافت اطراف آن بی حس میشود تا کودک در طول درمان احساس ناراحتی کمتری داشته باشد.
- دسترسی به محفظه پالپ: دندانپزشک توسط تاج دندان به محفظه پالپ و کانال های ریشه دسترسی پیدا میکند.
- خارج کردن کامل پالپ: پالپ آسیب دیده از بخش تاج و کانال های ریشه خارج میشود.
- تمیز کردن و ضدعفونی کانال ها: کانال ها پاک سازی و ضدعفونی می‌شوند تا بافت های آسیب دیده و عوامل عفونی تا حد امکان حذف شوند.
- پرکردن کانال ها: بعد از عصب کشی دندان شیری کانال های دندان شیری با ماده مخصوصی پر می‌شوند که قدرت جذب شدن متناسب با روند طبیعی دندان شیری را داشته باشند.
- ترمیم نهایی: در پایان تاج دندان با ترمیم مناسب بسته میشود تا دندان بتواند عملکرد خود را حفظ کند.
2. پالپکتومی چه زمانی لازم است؟
پالپکتومی زمانی لازم و ضروری است که آسیب یا عفونت به پالپ ریشه رسیده باشد و پالپ دیگر قابلیت حفظ شدن نداشته باشد. وجود علائمی مثل آبسه، تورم لثه، درد یا نشانه های تحلیل استخوان اطراف ریشه میتواند از درگیری گسترده تر ریشه خبر دهد. با این حال تصمیم نهایی درباره انجام پالپکتومی همیشه بر اساس معاینه بالینی و بررسی رادیوگرافی دندان توسط دندانپزشکی اطفال گرفته میشود.
تفاوت پالپوتومی و پالپکتومی در یک نگاه
تفاوت این دو روش در زبان ساده این است که در پالپوتومی تنها قسمت آسیب دیده پالپ در قسمت تاجی برداشته شده و پالپ سالم ریشه حفظ میشود. اما در پالپکتومی پالپ از تاج و کانال های ریشه به طور کامل خارج میشود. اما برای انتخاب بهترین روش برای فرزندانتان، بررسی جدول زیر میتواند کمک کننده باشد.
| معیار مقایسه | روش پالپوتومی | روش پالپکتومی |
| میزان برداشتن پالپ | فقط بخش تاجی پالپ آسیب دیده، برداشته میشود. | پالپ تاج و کانال های ریشه به طور کامل خارج میشود. |
| وضعیت پالپ ریشه | سالم و قابل حفظ است. | آسیب دیده، عفونی یا غیر قابل حفظ است. |
| هدف اصلی | پالپ سالم ریشه و دندان حفظ میشود. | حذف کامل پالپ آسیب دیده و عفونت کنترل میشود. |
| شرایط معمول انجام | آسیب به بخش تاجی کم است. | آسیب یا عفونت به پالپ ریشه رسیده باشد. |
| وجود آبسه و تورم | معمولا وجود ندارد. | ممکن است وجود داشته باشد. |
| درگیری استخوان اطراف ریشه | معمولا دیده نمیشود. | ممکن است در رادیوگرافی دیده شود. |
| درمان کانال های ریشه | انجام نمیشود. | کانال ها تمیز، ضدعفونی و پر می‌شوند. |
| کاربرد در دندان شیری | به ویژه در دندان های آسیاب کاربرد دارد. | برای دندان شیری دارای پالپ غیرقابل حفظ هم کاربرد دارد. |
| تصمیم گیری نهایی | بر اساس معاینه و رادیوگرافی انجام میشود. | براساس معاینه و رادیوگرافی انجام میشود. |
کدام روش برای دندان شما یا فرزندتان مناسب تر است؟
انتخاب درمان فقط با مقایسه علائم یا میزان درد امکان پذیر نیست و به شرایط هر دندان بستگی دارد. سه عامل اصلی در انتخاب روش درمان سن بیمار و نوع دندان (شیری یا دائمی بودن) و میزان گسترش آسیب هستند. باید تشخیص داده شود که آسیب فقط به بخش تاجی پالپ محدود شده یا کانال های ریشه را نیز درگیر کرده است.
انتخاب روش درست به معاینه و تشخیص دندانپزشک و رادیوگرافی و وضعیت بافت های اطراف دندان، شرایط پالپ و ریشه را بستگی دارد. پس بهتر است والدین بر اساس درد یا ظاهر دندان خودشان بین روش پالپوتومی و پالپکتومی انتخاب نکنند و انتخاب را به دکتر زیادلو بسپارند.
همچنین بخوانید: نکات انتخاب دندانپزشک کودکان
مراقبت ها و روند بهبودی بعد از هر روش
بعد از پالپوتومی یا پالپکتومی رعایت چند نکته ساده میتواند به ترمیم بهتر دندان و کاهش ناراحتی های کودک کمک کند. با رعایت این مراقبت ها می‌توان روند بهبود را سرعت داده و از پیچیدگی های بعد از هر روش جلوگیری کرد.
1. مراقبت های بعد از پالپوتومی
ممکن است کودک برای مدت کوتاهی حساسیت یا ناراحتی خفیفی داشته باشد که معمولا با گذشت زمان رفع میشود. تا زمانی که بی حسی کاملا از بین نرفته بهتر است کودک چیزی نجود. پس از آن نیز بهتر است برای مدت کوتاهی از خوردن غذاهای بسیار سفت یا چسبناک پرهیز کند. مسواک زدن و رعایت بهداشت دهان باید طبق معمول ادامه داشته باشد.
2. مراقبت های بعد از پالپکتومی
در این روش به علت انجام درمان کانال های ریشه ممکن است کمی حساسیت یا ناراحتی موقت ایجاد شود. رعایت بهداشت دهان، مسواک زدن و پرهیز موقت از خوردن غذاهای سفت یا چسبناک بعد از انجام پالپکتومی مهم است. کودک معمولا پس از رفع بی حسی و در صورت نداشتن ناراحتی قابل توجه میتواند فعالیت های روزمره خود را از سر بگیرد. اما اگر درد شدید، تورم یا علائم غیرعادی ایجاد شد، بهتر است با دندانپزشک تماس گرفته شود.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنید؟
بعضی علائم می‌‌توانند نشان دهنده آسیب یا درگیری پالپ دندان باشند و بهتر است بررسی آن ها را به تعویق نیندازید. این علائم شامل موارد زیر می‌شوند:
- درد مداوم یا شدید مخصوصا اگر بدون محرک به وجود بیاید.
- حساسیت غیرطبیعی به سرما یا گرما که بعد از برطرف شدن محرک ادامه پیدا میکند.
- ضربه به دندان حتی اگر دندان ظاهرا شکسته یا لق نشده باشد.
- پوسیدگی عمیق یا قابل مشاهده مخصوصا اگر به بخش های داخلی دندان نزدیک شده باشد.
- تغییر رنگ دندان که بدون علت مشخصی ایجاد شده باشد.
- تورم لثه یا آبسه در اطراف دندان
همچنین بخوانید: علت حساسيت دندان کودکان
کلام آخر
پالپوتومی و پالپکتومی هر دو با هدف درمان پالپ آسیب دیده و حفظ دندان انجام میشود، اما میزان برداشتن پالپ در آنها متفاوت است. در پالپوتومی قسمت آسیب دیده پالپ تاجی برداشته و قسمت سالم ریشه حفظ میشود. در پالپکتومی پالپ تاج و کانال های ریشه به صورت کامل خارج و کانال ها درمان می‌شوند. البته تفاوت پالپوتومی و پالپکتومی فقط با توجه به میزان درد یا ظاهر دندان مشخص نمیشود و سن، نوع دندان، میزان آسیب و یافته های معاینه و رادیوگرافی در انتخاب روش نیز نقش دارند.
سوالات متداول
- پالپکتومی و پالپکتومی چه فرقی با هم دارند؟
در پالپوتومی بخش آسیب دیده پالپ برداشته میشود؛ اما در پالپکتومی پالپ تاج و ریشه به طور کامل خارج و کانال ها درمان می‌شوند.
- آیا پالپکتومی همان عصب کشی دندان است؟
پالپکتومی در دندان های شیری نوعی درمان ریشه است و می‌توان گفت عصب کشی دندان ریشه است اما با عصب کشی دندان دائمی فرق دارد.
- بعد از پالپوتومی یا پالپکتومی چه مراقبت های لازم است؟
بعداز پالپوتومی یا پالپکتومی ممکن است حساسیت یا ناراحتی خفیف و موقت ایجاد شود. رعایت بهداشت دهان و پرهیز موقت از خوردن غذاهای سفت یا چسبناک توصیه میشود و کودک معمولا پس از برطرف شدن بی حسی میتواند به فعالیت های عادی برگردد.
- چرا باید دندان شیری آسیب دیده درمان شود و کشیده نشود؟
اگر دندان شیری آسیب اگر بتوان دندان را حفظ کرد، دندانپزشک با توجه به وضعیت پالپ و شرایط دندان ممکن است که یکی از روش های درمان پالپ را انتخاب کند. هدف هر دو روش کنترل آسیب و حفظ دندان تا زمان مناسب است.
- کدام یک از این دو روش دردناک تر است؟
در پالپوتومی ممکن است کودک برای مدت کوتاهی حساسیت یا ناراحتی خفیفی داشته باشد که معمولا با گذشت زمان رفع میشود. در پالپکتومی هم به علت انجام درمان کانال های ریشه ممکن است کمی حساسیت یا ناراحتی موقت ایجاد شود.
