وقتی پوسیدگی دندان تازه در شیارهای سطح دندان شروع شده، همیشه لازم نیست قسمت زیادی از ساختار سالم دندان ها تراشیده شود. روش محافظه کارانه دیگری برای درمان وجود دارد به نام PRR. اما روش PRR دندان چیست؟ روشی است که در شرایط مناسب، با برداشتن پوسیدگی های محدود و ترمیم آن قسمت با مواد رزینی و پوشاندن شیارهای مستعد با سیلانت سعی میکند، پیشرفت پوسیدگی را متوقف کرده و تا حد امکان بافت سالم دندان را حفظ کند.
زمانی این روش اهمیت پیدا میکند که پوسیدگی ها هنوز گسترده نشده باشند و میتوان با یک درمان کم تهاجم، احتمال رسیدن این ضایعه به مراحل عمیق تر را کاهش داد. ما در این مقاله به تفاوت PRR با پر کردن معمول میپردازیم و میزان ماندگاری و امکان استفاده از آن در دندان های شیری را هم بررسی میکنیم.
مطالب مرتبط: روش های جلوگیری از پوسیدگی دندان
روش PRR دندان چیست؟
عبارت PRR مخفف Preventive Resin Restoration است که ترمیم رزینی پیشگیرانه نام دارد. روشی کم تهاجم برای درمان برخی پوسیدگی های محدود است که معمولا در فرورفتگی ها و شیارهای سطح جونده دندان ایجاد میشود. در این روش دندانپزشک تنها قسمت پوسیده را تا حد امکان درمان کرده و پوسیدگی قسمت ایجاد شده را با مواد رزینی ترمیم میکند.
اگر شیارهای اطراف هم مستعد پوسیدگی باشند، ممکن است برای حفاظت از آنها از سیلانت استفاده کند تا نتیجه بهتری ایجاد شود. ماندگاری درمان PRR نیز به نوع ماده ترمیم، ریسک پوسیدگی، وضعیت شیار، بهداشت دهان و مراقبت های بعدی بستگی دارد و نمیتوان زمان دقیقی را ارائه کرد.
تفاوت PRR با فیشور سیلانت و پر کردن معمولی
این سه روش گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند؛ زیرا هر سه میتوانند در درمان یا پیشگیری از پوسیدگی ها مخصوصا در شیارهای سطح جونده دندان های خلفی بسیار کاربرد داشته باشند و در بعضی از موارد از مواد رزینی هم برای ترمیم استفاده میشود. تفاوت فیشور سیلانت و PRR و پرکردن معمولی را در این جدول زیر ذکر میکنیم.
| روش | میزان تهاجم به دندان | ماده استفاده شده | کاربرد اصلی |
| فیشور سیلانت | بسیارکم، ساختار دندان برداشت نمیشود. | رزین سیلانت در برخی مواقع گلاس آینومر | پوشش شیارهای مستعد پوسیدگی، کنترل و پیشگیری ضایعه غیر حفره ای |
| PRR | کم، تنها قسمت کمی از بخش پوسیده برداشته میشود. | معمولا کامپوزیت رزینی و در بخش های مستعد سیلانت | درمان پوسیدگی کم در شیار همراه با حفاظت از شیارهای باقی مانده |
| پرکردن معمولی | بیشتر، نسبت به وسعت پوسیدگی ممکن است بافت زیادی برای ترمیم برداشته شود. | کامپوزیت، گلاس آینومر و دیگر مواد ترمیمی | ترمیم پوسیدگی های وسیع یا حفره هایی که با درمان کم قابل مدیریت نیستند |
انواع PRR بر اساس عمق پوسیدگی
انواع PRR دندان در میزان تراش و ترمیم برای همه دندان ها یکی نیست و نوع و وسعت درمان طبق محدوده و عمق پوسیدگی درمان را مشخص میکند. هرچه ضایعه محدودتر، مراحل هم محافظان کارانه تر انجام میشود. در طبقه بندی کلاسیک سیمونسن این ترمیم ها به سه گروه A ،B ، C دسته بندی شده است؛ البته این دسته بندی ممکن است در منابع مختلف متفاوت باشند.
همچنین بخوانید: راه های درمان گوشت اضافه در لثه
1. نوع A
این روش زمانی مطرح است که پوسیدگی محدود یا بسیار سطحی باشد و به مینای دندان محدود شود. در این شرایط قسمت مختصر و آسیب دیده مینا را برمیدارند و بعد از آماده سازی، شیارها معمولا با سیلانت پوشانده میشود و کمترین میزان برداشت بافت دندان از بین این سه گروه است.
2. نوع B
این روش PRR هم زمانی استفاده میشود که ضایعه کوچک و محدود به عاج بوده و هنوز عمیق و گسترده نشده باشد. بعد از برداشت بخش پوسیده، فضای ایجاد شده با ماده رزینی ترمیم شده و شیارهای مستعد اطراف هم با سیلانت محافظت میشود. البته در ضایعات گسترده تر که ساختار دندان خیلی درگیر شده باشد، ممکن است اصلا درمان PRR گزینه مناسبی برای درمان نباشد و ترمیم دیگری را باید برگزید.
3. نوع C
این مدل هم در بعضی ضایعات به کار میرود که درگیری عاج زیادتر باشد و برای برداشتن پوسیدگی ها به یک آماده سازی وسیع نیاز باشد. در چنین شرایطی، ترمیم با کامپوزیت دندان رزینی صورت میگیرد و در صورت نیاز شیارهای باقیمانده هم سیل میشوند؛ زیرا درمان به عاج نزدیک تر بوده و میزان برداشت بافت هم بیشتر خواهد بود. البته امکان بیحسی موضعی هم وجود دارد. هدف اصلی در این سه گروه برداشتن حداقل بافت پوسیده و حفظ بیشترین مقدار ممکن ساختار سالم دندان است.
مراحل انجام PRR دندان
روند کلی درمان و مراحل انجام PRR بدین صورت است که دندانپزشک ابتدا شرایط و عمق پوسیدگی را بررسی میکند و بعد تنها قسمت آسیب دیده را تا حد امکان بر میدارد. بعد از آماده سازی آن قسمت، بخش ترمیم شده با ماده مناسب پر خواهد شد؛ البته مراحل درمان طبق شرایط هر دندان میتواند متفاوت باشد.
1. تشخیص و بررسی شیار دندان
در ابتدا دندانپزشک سطح جونده دندان ها را از لحاظ وجود شیارهای عمیق، تغییر رنگ، گیر غذایی و علامت های پوسیدگی بررسی میکند. هدف از این کار این است که مشخص کند ضایعه تنها در مینا قرار دارد یا به عاج دندان هم رسیده است و آیا میتوان آن را با یک درمان محدودتر کنترل کرد یا خیر!
در صورت نیاز از روش های تشخیص مثل رادیوگرافی برای بررسی قسمت هایی که با معاینه مستقیم قابل بررسی نیست نیز استفاده میشود. در این مرحله شرایط شیارهای اطراف پوسیدگی هم مهم است؛ زیرا احتمال دارد بعضی از آنها هنوز پوسیده نشده باشند ولی به دلیل عمق یا شکل خود مستعد تجمع پلاک و بروز پوسیدگی باشند.
همچنین بخوانید: سرجیکال گاید چیست؟
2. ایزوله کردن دندان
بعد از تشخیص، دندان ها باید از بزاق و رطوبت محیط دهان جدا شوند. این کار برای چسبندگی بهتر مواد رزینی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وجود رطوبت میتواند کیفیت متصل شدن ماده ترمیمی به سطح دندان را کاهش دهد. دندانپزشک نسبت به شرایط میتواند از رابردوم، رول پنبه یا وسایل مکنده در خشک و کنترل کردن رطوبت قسمت ها استفاده کند. ایزوله کردن تنها یک مرحله جانبی نیست و هر چه محیط درمان خشک و تمیزتر بماند، ممکن است مدت حفظ ترمیم طولانی تر شود؛ چرا که آلودگی و رطوبت روی اتصال مواد رزینی به دندان تاثیر منفی میگذارند.
3. برداشتن بافت پوسیده
در این بخش هم دندانپزشک فقط قسمت های پوسیده و آسیب دیده را برمیدارد. میزان برداشت به وسعت و عمق ضایعه بستگی دارد و قرار نیست مثل بعضی از ترمیم های گسترده برای ایجاد حفره بزرگتر بافت سالم اطراف را هم بتراشد؛ به همین علت این مرحله در حفظ ساختار طبیعی دندان نقش مهمی دارد. اگر پوسیدگی سطحی و محدود باشد، برداشت بافت کمتر خواهد بود اما در ضایعاتی که به عاج رسیده باشد، احتمال دارد به برداشت بیشتری نیاز باشد.
4. پر کردن با کامپوزیت و سیلانت روی شیارهای سالم
با برداشت بافت های پوسیده حفره های کوچک به وجود میآید که با ماده رزینی و معمولاً کامپوزیت دندانی ترمیم میشود. ماده ترمیمی به صورت مناسب در محل قرار میگیرد و با نور مخصوص سخت میشود تا استحکام لازم را پیدا کند. هدف از این کار این است که قسمت آسیب دیده بدون افزایش غیر ضروری تراش به صورت مناسب بازسازی شود.
در ادامه اگر شیارهای اطراف هنوز پوسیده نشده ولی به دلیل عمق یا شکل خود مستعد تجمع پلاک باشند، میتوان آن را با فیشور سیلانت پوشش داد. سیلانت مثل لایه ای محافظ ورودی شیار را میبندد و دسترسی پلاک و مواد غذایی به آن قسمت را کاهش میدهد.
روش PRR برای چه کسانی مناسب تر است؟
اما شرایط مناسب برای انجام PRR دندان چیست؟ PRR روشی کم تهاجم و ترمیم رزینی پیشگیرانه است، پس این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که دارای پوسیدگی های محدود و قابل کنترل در شیارها و فرورفتگی های سطح جوده دندان هستند و هنوز قسمت زیادی از ساختار سالم دندان حفظ شده است. برای تفکیک بهتر، دسته بندی افرادی که این روش میتواند برای آن ها مناسب باشد، عبارت اند از:
- کودکان و نوجوانان با دندان های دائمی: شیارهای دندان های آسیاب تازه رویش یافته احتمال دارد که عمیق و مستعد تجمع پلاک باشند. اگر پوسیدگی های اولیه در یکی از شیارها ایجاد شده باشد، درمان محافظه کارانه میتواند بافت سالم دندان را حفظ کند.
- افراد با ریسک بالای پوسیدگی: افرادی که سابقه پوسیدگی متعدد، بهداشت نامناسب دهان، مصرف مکرر مواد غذایی و نوشیدنی های قندی یا دارای شیارهای عمیق هستند، احتمال دارد که در صورت وجود پوسیدگی محدود در دندان ها، این روش برای آن ها مناسب باشد.
- دندان هایی با پوسیدگی محدود در شیارها: زمانی که ضایعه دندان کوچک است و به تخریب گسترده تاج دندان یا درگیری چند سطحی نرسیده است، میتوان به جای ترمیم وسیع تر رویکرد محافظان کارانه تری را در نظر گرفت.
- بعضی دندان های شیری: روش PRR برای دندان شیری در صورت وجود پوسیدگی های محدود و با توجه به مدت زمان باقیمانده تا افتادن دندان شیری، شرایط همکاری کودک و وضعیت کلی دندان ها بستگی دارد؛ چرا که دندان های شیری هنوز برای مدتی داخل دهان باقی میمانند.
مزایای PRR نسبت به پرکردگی معمولی
مهمترین مزیت روش PRR حفظ حداکثری بافت سالم دندان است. در ترمیم های معمولی نسبت به اندازه و محل پوسیدگی ممکن است برای دسترسی مناسب به ضایعه و به وجود آوردن فضای کافی برای مواد ترمیمی، مقدار بیشتری از ساختار دندان را بردارند. اما در PRR سعی میشود که برداشت بافت به بخش پوسیده محدود شود.
حفظ ساختار طبیعی دندان تنها یک مزیت مربوط به همان جلسه درمانی نبوده و هرچه بافت دندان سالم تر بماند، ساختار دندان برای تحمل نیروی جویدن شرایط بهتری خواهد داشت. در صورت نیاز به درمان های بعدی انتخاب های درمانی بیشتری باقی میماند و از طرف دیگر کنترل پوسیدگی در مراحل ابتدایی میتواند، احتمال پیشرفت آن را کمتر کرده و جهت رسیدن به درمان وسیع تر مثل ترمیم بزرگ درمان ریشه یا روکش موثرتر است.
البته روش PRR به تنهایی ضمانت جلوگیری از پوسیدگی دوباره نیست و مراقبت روزانه و معاینه های دوره ای لازم و ضروری هستند. پس مزیت اصلی PRR را میتوان در درمان به اندازه نیاز نه بیشتر از نیاز خلاصه کرد. رویکردی که هم به حفظ ساختار دندان کمک میکند و هم میتواند نیاز به مداخلات تهاجمی تر را در آینده کمتر کند.
کلام آخر
در این مقاله سوال اصلی این بود که روش PRR دندان چیست؟ گفتیم که روشی میانه بین پیشگیری از پوسیدگی و ترمیم دندان است. یعنی در مواردی که پوسیدگی کمتر است، قسمت آسیب دیده برداشته میشود و تا حد امکان بافت سالم دندان حفظ میشود، در حالی که شیارهای مستعد نیز میتوانند با سیلانت محافظت شوند. با این حال PRR برای همه پوسیدگی ها مناسب نیست و تشخیص اینکه این روش برای یک دندان کافی است یا به ترمیم گسترده ای نیاز دارد تنها با یک معاینه و ارزیابی دندانپزشک مشخص میشود.
سوالات متداول در مورد PRR دندان
- روش PRR دندان چیست؟
روشی کم تهاجم در درمان پوسیدگی های محدود است که معمولا در فرورفتگی ها و شیارهای سطح جونده دندان ایجاد میشود
- تفاوت PRR با فیشور سیلانت چیست؟
فیشور سیلانت بیشتر برای پوشاندن شیارهای سالم و مستعد پوسیدگی و پیشگیری از بروز یا پیشرفت پوسیدگی های اولیه استفاده میشود و معمولا نیازی به برداشتن بافت دندان ندارد. اما در PRR قسمت محدود پوسیده برداشته میشود و با مواد رزینی ترمیم میگردد.
- آیا PRR همان پرکردگی معمولی است؟
خیر، PRR و پرکردگی معمولی هر دو برای ترمیم پوسیدگی به کار میروند اما میزان برداشت بافت دندان در آنها یکسان نیست. در PRR دندانپزشک سعی میکند فقط قسمت پوسیده را تا حد لازم بردارد و بیشترین مقدار بافت سالم را حفظ کند در حالی که در پرکردگی معمولی معمولاً برای پوسیدگی های گستردهتر انجام میشود.
- روش PRR برای چه دندان هایی مناسب تر است؟
این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که دارای پوسیدگی های محدود و قابل کنترل در شیارها و فرورفتگی های سطح جوده دندان هستند و هنوز قسمت زیادی از ساختار سالم دندان حفظ شده است.
- آیا PRR برای دندان شیری هم انجام میشود؟
بله روش PRR برای دندان شیری در صورت وجود پوسیدگی های محدود و با توجه به مدت زمان باقیمانده تا افتادن دندان شیری، شرایط همکاری کودک و وضعیت کلی دندان ها میتوان گزینه مناسبی باشد.
- مراحل انجام PRR دندان چقدر طول میکشد؟
این روش معمولا نسبت به ترمیم های گسترده درمان، کم تهاجم تر است؛ اما زمان دقیق آن به عمق و وسعت پوسیدگی تعداد شیارهای درگیر و همکاری بیمار بستگی دارد.
