وقتی دندانی به روکش نیاز پیدا می‌کند، انتخاب بین PFM و زیرکونیا تنها به جنس روکش محدود نمی‌شود و این تصمیم می‌تواند روی ظاهر لبخند، مقاومت دندان در مقابل فشارهای روزمره و هزینه درمان هم تاثیر بگذارد. از طرفی نگرانی درباره وجود فلز در روکش های PFM، احتمال دیده شدن تیرگی در حاشیه لثه یا طبیعی تر بودن ظاهر زیرکونیا موجب می‌شود که انتخاب، برای بسیاری از بیماران ساده نباشد. در این مقاله تفاوت روکش PFM و زیرکونیا را از نظر زیبایی، دوام، استحکام، هزینه و شرایطی که هر کدام می‌توانند انتخاب مناسب تری باشند، بررسی می‌کنیم.
روکش PFM چیست؟
روکش PFM یا Porcelain Fused to Metal نوعی روکش دندانی است که از یک هسته فلزی در داخل و لایه ای از سرامیک در سطح بیرونی تشکیل شده است. بخش فلزی استحکام و پایداری روکش را تامین می‌کند و پوشش سرامیکی برای ایجاد ظاهر نزدیک تر به دندان طبیعی روی آن قرار می‌گیرد. PFM، سال ها برای دندان های جلو و عقب استفاده شده و به دلیل ترکیب استحکام فلز و ظاهر سرامیکی همچنان از گزینه های قابل اعتماد برای ترمیم دندان های آسیب دیده است.
1. ساختار روکش PFM
روکش PFM از دو قسمت اصلی تشکیل شده که هر کدام نقش متفاوتی در عملکرد نهایی روکش ها دارند. لایه فلز، قسمت داخلی روکش بوده و به عنوان چهارچوب اصلی، استحکام و مقاومت آن را در برابر نیروی جویدن تامین می‌کند و لایه پرسلان، لایه سرامیکی است که روی چهارچوب فلزی قرار می‌گیرد و وظیفه اصلی آن ایجاد رنگ و ظاهری شبیه به دندان طبیعی است. ضخامت و نحوه ساخت این لایه طوری است که ضمن حفظ زیبایی اتصال مناسبی با زیرساخت فلزی دارد.
2. مزایای روکش PFM
روکش PFM به علت ترکیب استحکام زیرساخت فلزی و ظاهر سرامیکی، سال ها است برای ترمیم دندان های آسیب دیده به کار می‌رود. ساختار فلزی آن می‌تواند مقاومت مناسبی در مقابل فشارهای جویدن ایجاد کند و لایه پرسلان هم ظاهر روکش را به رنگ و فرم دندان های طبیعی نزدیک تر می‌کند؛ به همین علت PFM برای دندان های خلفی که تحت فشار بیشتری هستند، می‌تواند گزینه مناسب تری باشد.
بیشتر بخوانید: مزایای روکش پی اف ام چیست؟
3. معایب روکش PFM
با وجود دوام و سابقه بالینی مناسب، روکش PFM، محدودیت هایی هم دارد. مهم ترین مورد، وجود زیرساخت فلزی است که احتمال دارد در افرادی با حساسیت به برخی آلیاژها مهم باشد. همچنین با گذشت زمان و در صورت عقب رفتگی لثه، ممکن است حاشیه فلزی روکش در نزدیک لثه دیده شود و خطی تیره ایجاد کند، مسئله ای که به خصوص در دندان های جلویی می‌تواند از نظر زیبایی قابل توجه باشد.
از نظر ظاهری نیز پرسلان PFM قابل قبول است؛ اما معمولا عمق و شفافیت برخی روکش های تمام سرامیکی را ندارد، همچنین لایه سرامیکی سطحی آن احتمال دارد که در اثر فشار شدید ضربه یا دندان قروچه دچار ترک یا لب پریدگی شود.
روکش زیرکونیا چیست؟
روکش زیرکونیا نوعی روکش دندانی تمام سرامیک و بدون فلز است که از ماده سرامیکی با پایه دی اکسید زیرکونیوم ساخته می‌شود. این روکش به دلیل استحکام مناسب، مقاومت در مقابل نیروهای جویدن و ظاهر نسبتا طبیعی برای ترمیم دندان های جلو و عقب کاربرد دارد؛ البته زیرکونیا انواع مختلفی دارد و میزان استحکام و شفافیت آن بسته به نوع و طراحی روکش متفاوت است.
1. ساختار و جنس روکش زیرکونیا
روکش زیرکونیا از دی اکسید زیرکونیوم ساخته می‌شود و ماده ای سرامیکی و فاقد فلز است که پس از طراحی دیجیتال و تراش توسط دستگاه های دقیق به شکل روکش دندان در می‌آید. برخلاف PFM زیرکونیا یک هسته فلزی با لایه پرسلان پوشانده نمی‌شود و خود ماده زیرکونیا قسمت اصلی ساختار روکش را تشکیل می‌دهد؛ البته یک نوع واحد نیست و انواع مختلف آن از لحاظ استحکام و شفافیت تفاوت دارند.
2. مزایای روکش زیرکونیا
مهم ترین مزیت روکش زیرکونیا، نبود فلز و ترکیب مناسب زیبایی و استحکام است. این ویژگی باعث می‌شود، برای بیمارانی که ظاهر طبیعی دندان برای آن ها مهم است، گزینه قابل توجهی باشد. انواع جدیدتر زیرکونیا هم می‌توانند شفافیت و رنگی نزدیک تر به دندان های طبیعی داشته باشند و در صورت عقب رفتگی لثه مثل روکش های دارای زیر ساخت فلزی خط فلزی در حاشیه لثه ایجاد نکنند.
یکی از ویژگی های مهم زیرکونیا، مقاومت مناسب در مقابل نیروی جویدن است که به همین علت برای دندان های خلفی کاربرد دارد. همچنین نبود فلز نگرانی مربوط به حساسیت به آلیاژهای فلز را هم برطرف می‌کند و انتخاب نوع آن باید طبق محل دندان، میزان فشار وارد شده و شرایط دندان مقابل و اولویت زیبایی انجام بگیرد.
3. معایب روکش زیرکونیا
روکش زیرکونیا با وجود استحکام و زیبایی مناسب، محدودیت هایی هم دارد. هزینه آن در بیشتر موارد از PFM بیشتر است و کیفیت نهایی آن به نوع زیرکونیا، طراحی دیجیتال، تراش دندان و دقت ساخت لابراتوار وابسته است. برخی انواع بسیار مقاوم زیرکونیا احتمال دارد از لحاظ شفافیت و عمق رنگ به اندازه گزینه های زیباتر طبیعی به نظر نرسند؛ به همین علت انتخاب نوع مناسب برای دندان های جلو اهمیت زیادی دارد.
از سوی دیگر، اگر روکش به درستی طراحی یا تنظیم نشود، می‌تواند روی دندان مقابل فشار نامناسب ایجاد کند. هر چند زیرکونیا ماده ای مقاوم است؛ ولی شکست ناپذیر نیست و فشارهای شدیدی مثل دندان قروچه می‌تواند در بلند مدت به روکش یا دندان زیر آن آسیب بزند.
همچنین بخوانید: روکش دندان طلا چند گرم است؟
تفاوت روکش زیرکونیا و PFM در یک نگاه
برای مقایسه دقیق تر روکش PFM و زیرکونیا، باید تفاوت های آن ها را از چند جهت بررسی کنید. جدول زیر مهم ترین تفاوت های این دو نوع روکش را از نظر استحکام، زیبایی و شفافیت، قیمت، طول عمر و سازگاری با لثه و آلرژی نشان می‌دهد.
| معیار | روکش PFM | روکش زیرکونیا |
| استحکام | استحکام مناسب و مقاومت خوبی در برابر جویدن دارد. برای دندان‌های خلفی و برخی پل‌های دندانی کاربرد دارد. | استحکام و مقاومت مناسب در برابر فشار جویدن دارد. نوع زیرکونیا باید متناسب با محل دندان انتخاب شود. |
| زیبایی و شفافیت | ظاهر قابل قبولی دارد؛ اما وجود هسته فلزی می‌تواند باعث کاهش شفافیت و در برخی موارد مشخص شدن خط تیره در نزدیکی لثه شود. | فاقد فلز است و معمولا ظاهر طبیعی‌تری دارد. انواع مختلف زیرکونیا از نظر شفافیت و زیبایی با یکدیگر فرق دارند. |
| قیمت | معمولا هزینه پایین تری نسبت به زیرکونیا دارد. | معمولا هزینه بیشتری دارد. |
| طول عمر | در صورت رعایت بهداشت دهان و مراقبت مناسب، می‌تواند دوام طولانی داشته باشد. | در صورت ساخت صحیح و مراقبت مناسب، دوام بالایی دارد. |
| سازگاری با لثه و آلرژی | به دلیل داشتن فلز، در افراد دارای حساسیت به فلزات گزینه مناسبی نیست. احتمال دیده شدن حاشیه فلزی نیز وجود دارد.
|
فاقد فلز است و برای افرادی که به فلزات حساسیت دارند، می‌تواند گزینه مناسبی باشد. |
| زمان و مراحل انجام | معمولا شامل معاینه و آماده سازی دندان، تراش، قالب گیری، ساخت روکش و در نهایت نصب آن است. ممکن است به بیش از یک جلسه نیاز داشته باشد.
|
شامل معاینه و آماده سازی، تراش، قالب گیری، ساخت روکش و نصب است. تعداد جلسات به شرایط دندان و روند ساخت بستگی دارد. |
کدام روکش استحکام بیشتری دارد؟
اگر معیار انتخاب، تنها تحمل نیرو و مقاومت در مقابل شکستن باشد، نمی‌توان به صورت مطلق گفت زیرکونیا همیشه از PFM محکم تر است. PFM به علت وجود زیرساخت فلزی، استحکام و سابقه بالینی خوبی دارد و زیرکونیا نیز مخصوصا از نظر استحکام بالا، مقاومت مکانیکی قابل توجهی دارد.
در واقع، نتیجه به نوع زیرکونیا، ضخامت و طراحی روکش، محل قرارگیری دندان، کیفیت ساخت و میزان نیروی وارد شده بستگی دارد. پس برای انتخاب بین این دو صرفا مقایسه مقاومت خود مواد کافی نیست و مشورت با یک متخصص دندانپزشکی می‌تواند انتخاب را بسیار راحت تر کند.
1. استحکام در تاج تکی
در روکش تک واحدی، هم PFM و هم زیرکونیا می‌توانند در صورت طراحی و ساخت درست استحکام مناسبی داشته باشند. برای دندان های خلفی که فشار جویدن بیشتری دارند، زیرکونیای مقاوم می‌تواند گزینه مناسبی باشد. با این حال PFM نیز به دلیل زیرساخت فلزی همچنان انتخاب قابل اعتماد محسوب می‌شود.
2. استحکام در پل های چند واحدی
در پل های چند واحدی، موضوع فقط مقاومت روکش نیست و طول پل، تعداد واحدها، محل دندان و فضای موجود برای ساخت ترمیم بسیار اهمیت دارند. در پل های بلند نیروها در طول ترمیم توزیع می‌شود و طراحی اتصال دهنده ها نقش مهمی در مقاومت نهایی دارد.
همچنین در فضای عمودی کم، محدودیت ضخامت ماده می‌تواند انتخاب و طراحی روکش را سخت تر کند؛ بنابراین در این موارد تصمیم گیری باید بر اساس شرایط واقعی دندان و فضای پروتزی انجام شود، نه صرفا استحکام اسمی یک ماده.
همچنین بخوانید: تفاوت لمینت ایمکس و زیرکونیا
تفاوت روکش PFM و زیرکونیا از نظر زیبایی و طبیعی بودن
از نظر زیبایی، زیرکونیا به ویژه در موارد نیاز به شفافیت بالاتر، به دلیل نداشتن هسته فلزی می‌تواند عمق رنگ و جلوه طبیعی تری ایجاد کند و برای دندان های جلویی انتخاب خوبی باشد. درPFM ، لایه پرسلان می‌تواند ظاهر بسیار خوبی ایجاد کند.
اما وجود فلز در زیر آن احتمال دارد که مقداری از شفافیت طبیعی دندان را کمتر کند و در صورت تحلیل لثه حاشیه تیره روکش نمایان شود. با این حال نتیجه زیبایی فقط به جنس روکش وابسته نیست و رنگ،طراحی، ضخامت، مهارت لابراتوار و وضعیت لثه نیز تاثیر زیادی دارد.
تفاوت قیمت روکش زیرکونیا و PFM
هزینه روکش به عوامل مختلفی مثل نوع ماده، کیفیت ساخت، لابراتوار، موقعیت دندان و پیچیدگی درمان بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران یک قیمت ثابت مشخص کرد. با این حال روکش PFM معمولا هزینه کمتری نسبت به زیرکونیا دارد؛ زیرا ساختار و فرایند تولید آن در اکثر مراکز اقتصادی تر است. هنگام مقایسه قیمت، بهتر است که هزینه را در کنار دوام، زیبایی و شرایط دندان در نظر گرفت نه به تنهایی.
1. چرا زیرکونیا گران تر است؟
قیمت بالاتر زیرکونیا معمولا به هزینه ماده اولیه، فرایند ساخت دقیق تر و استفاده از فناوری های دیجیتال مربوط می‌شود. در بسیاری از موارد، روکش زیرکونیا با اسکن دیجیتال، طراحی کامپیوتر و دستگاه های CAD/CAM ساخته می‌شود.
در ادامه آن، پس از تراش مراحل تکمیل مانند سینترینگ برای رسیدن به استحکام نهایی انجام می‌شود. به جز نوع زیرکونیا، الزامات زیبایی و میزان شفافیت نیز می‌تواند هزینه را تغییر دهد؛ پس اختلاف قیمت فقط به گران تر بودن جنس مربوط نیست و کیفیت ساخت و لابراتوار نیز در هزینه نهایی هم نقش دارند.
2. چه زمانی هزینه بیشتر توجیه دارد؟
پرداخت هزینه بیشتر برای زیرکونیا زمانی می‌تواند منطقی باشد که مزایای آن با نیاز واقعی بیمار همخوانی داشته باشد. به طور مثال در دندان های جلویی که زیبایی، شفافیت و هماهنگی با دندان های طبیعی اهمیت زیادی دارد، انتخاب یک نوع مناسب زیرکونیا می‌تواند ارزش هزینه بیشتر را داشته باشد.
همچنین در فردی که نمی‌خواهد از ترمیم دارای زیرساخت فلزی استفاده کند یا سابقه حساسیت به برخی آلیاژها را دارد، گزینه بدون فلز ممکن است انتخاب درست تری باشد. با این وجود گران تر بودن زیرکونیا، به تنهایی به معنای بهتر بودن آن برای همه بیماران نیست.
اگر دندان در ناحیه خلفی قرار دارد، PFM می‌تواند از نظر استحکام، زیبایی و شرایط لثه، نیاز بیمار را به خوبی برآورده کند و پرداخت هزینه بیشتر ممکن است که مزیت قابل توجهی ایجاد نکند. البته تصمیم نهایی باید بر اساس محل دندان، وضعیت بافت باقیمانده، نیاز زیبایی و بودجه بیمار گرفته شود.
کدام روکش عمر بیشتری دارد؟
از نظر طول عمر نمی‌توان گفت روکش PFM و زیرکونیا نسبت به هم برتری قطعی دارند و هر دو در صورت طراحی صحیح، نصب دقیق و رعایت بهداشت دهان می‌توانند سال ها دوام داشته باشند. عواملی مثل محل دندان، فشار جویدن، دندان قروچه، وضعیت لثه و پوسیدگی دندان زیر روکش معمولا تاثیر بیشتری بر ماندگاری دارند. پس انتخاب روکش باید بر اساس شرایط دندان انجام شود، نه فقط انتظار عمر بیشتر از یک ماده خاص داشت.
روکش زیرکونیا و آلرژی به فلز
روکش زیرکونیا یک نوع ماده سرامیکی فاقد فلز است؛ به همین علت برای افرادی که به برخی آلیاژهای فلزی حساسیت دارند، می‌تواند گزینه مناسبی باشد. در مقابل PFM دارای زیرساخت فلزی است و نوع آلیاژ آن در احتمال بروز واکنش حساسیتی اهمیت دارد؛ البته حساسیت واقعی به فلزات دندانی شایع نیست و صرف نگرانی از آلرژی به تنهایی دلیل قطعی برای انتخاب زیرکونیا محسوب نمی‌شود.
چه زمانی PFM هنوز گزینه بهتری است؟
با وجود مزایای زیبایی و بدون فلز بودن زیرکونیا، در بعضی شرایط PFM همچنان می‌تواند انتخاب مناسب تری باشد. همچنین اگر قرار است روکش جدید در کنار روکش های قدیمی PFM قرار بگیرد، انتخاب PFM می تواند از نظر هماهنگی رنگ، فرم و ظاهر کلی ترمیم ها مزیت داشته باشد.
د در چنین شرایطی، ساخت یک روکش کاملا متفاوت ممکن است هماهنگ کردن آن با ترمیم های مجاور را سخت تر کند. در دندان های عصب کشی شده و تیره نیز وجود هسته فلزی در PFM می‌تواند به پوشاندن تغییر رنگ شدید دندان زیر روکش کمک کند؛ البته امروزه برخی انواع زیرکونیا نیز توانایی پوشانندگی مناسبی دارند.
اما دقت کنید که انتخاب نهایی به شدت تغییر رنگ، محل دندان و اولویت زیبایی بستگی دارد؛ پس PFM را نباید صرفا به عنوان گزینه قدیمی تر در نظر گرفت و در برخی شرایط دندان و فضای موجود است که تعیین می‌کند کدام ماده منطقی تر است.
روکش PFM یا زیرکونیا کدام بهتر است؟
با توجه به تفاوت روکش PFM و زیرکونیا انتخاب بین این دو روکش به شرایط دندان و اولویت های بیمار بستگی دارد. پس در جواب این سوال که روکش پی اف ام بهتره یا زیرکونیا؟ باید گفت اگر زیبایی، ظاهر طبیعی و حذف فلز اهمیت بیشتری داشته باشد، زیرکونیا می‌تواند انتخاب مناسب تری باشد و در مقابل PFM در برخی پل های بلند، فضای کم یا دندان های بسیار تیره همچنان گزینه قابل اعتماد تری است. پس نمی‌توان گفت یک نوع روکش برای همه بیماران بهتر است. محل دندان، وضعیت لثه، میزان فشار جویدن و شرایط دندان و بودجه باید همزمان در نظر گرفته شود.
همچنین بخوانید: تفاوت لمینت سرامیکی و ونیر کامپوزیت
سوالات متداول
- کدام روکش بهتر است PFM یا زیرکونیا؟
نمی‌توان گفت یک نوع روکش برای همه بیماران بهتر است. محل دندان، وضعیت لثه، میزان فشار جویدن و شرایط دندان و بودجه باید همزمان در نظر گرفته شود.
- تفاوت روکش دندان تمام سرامیک و PFM چیست؟
روکش PFM نوعی روکش دندانی است که از یک هسته فلزی در داخل و لایه ای از سرامیک در سطح بیرونی تشکیل شده است و روکش زیرکونیا نوعی روکش دندانی تمام سرامیک و بدون فلز است که از ماده سرامیکی با پایه دی اکسید زیرکونیوم ساخته می‌شود.
- روکش سرامیکی و زیرکونیا چه تفاوت هایی دارند؟
روکش زیرکونیا یک نوع ماده سرامیکی فاقد فلز است که از دی اکسید زیرکونیوم ساخته می‌شود و ماده ای سرامیکی و فاقد فلز است که پس از طراحی دیجیتال و تراش توسط دستگاه های دقیق به شکل روکش دندان در می‌آید.
- تفاوت قیمت روکش زیرکونیا با روش PFM چقدر است؟
روکش PFM معمولا هزینه کمتری نسبت به زیرکونیا دارد؛ زیرا ساختار و فرایند تولید آن در اکثر مراکز اقتصادی تر است.
